Чет өлкөдө билим алуунун жолдору көп

Кыргызстандык жаштардын көбү чет өлкөдө билим алууга кызыгат. Интернет менен технологиянын заманында буга жол ачык, ондогон, балким жүздөгөн мүмкүнчүлүктөр бар.

Дүйнөнүн алдыңкы АКШ, Европа, Жапония, Кытай, Түркия жана башка өлкөлөрүндөгү окуу жайларга өтүүнүн жол-жобосу кандай? Бул үчүн даярдыкты эмнеден баштоо керек?

Билим берүү министрлигинин соңку маалыматына ылайык, учурда Кыргызстандын 13 миңге жакын жараны чет мамлекеттерде билим алууда.

Министрликтин эл аралык байланыш бөлүмүнүн башчысы Сонун Адрешованын айтымында, анын ичинде ондон ашыгы Орусияда.

- Бул мектеп окуучуларынан баштап, орто жана жогорку окуу жайлардын студенттери жана биздин ал жактагы журтташтардын балдары. КМШ өлкөлөрүн алсак, Казакстанда, Беларуста, Тажикстанда окуп жаткан балдарыбыз бар. Түркияда контракттык жана бюджеттик негизде бир жарым миңдей жараныбыз окуп жатат. Европанын Германия, Австрия, Англия өлкөлөрүндө билим алгандар көп. АКШда, Кытайда окуп жатышат. Ошонун баарын алганда контракттык, гранттык негизде, бул жактагы DAAD, Tempus Tacis​, Erasmus Mundus, IREX, Fulbright, ACCELS жана башка программалар аркылуу кетип, окуп жаткандардын баарын алганда, 13 миңден ашык жарандарыбыз чет мамлекеттерде билим алууда.

Соңку эки жылдын ичинде Бишкекте чет өлкөдөгү жогорку окуу жайларына гранттык негизде өтүүгө даярдаган бир нече жеке уюмдар пайда болду. Алардын бири - Бишкектеги Career Ambassador фонду.

Ачылганына бир жарым жыл убакыт боло элек бул фонддун жетекчиси Айнура Чолпонкулова гранттык негизде окууга өтүү үчүн даярдануу жараяны эң аз дегенде жарым жылга созуларын айтты:

- Биз жаштарды мүмкүн болушунча эртерээк баштоого чакырабыз. Анткени биздин өлкө мурдагы билим берүү системасы менен иштеп жатат. Албетте бардык окуу жайлар эмес. Чет өлкөлүк ЖОЖдорго толугу менен гранттык негизде окууга тапшыруу талаптары биздеги окуу жайлардын талаптарынан айырмаланат. Ошондуктан бизге кайрылгандарды кайрадан окутууга туура келет. Алар алгач биздин автордук тренингдерден өтүшөт. Анткени жаштар кыска убакытта окууга тапшыруунун жол-жобосун билишпейт. Биз аларга коммуникация, презентация жана сынчыл ой жүгүртүү боюнча көнүгүүлөрдү үйрөтөбүз.

Айнура Чолпонкулова аларга кайрылгандардын көбү өздөрү бир нече жолу аракет кылып, бирок окууга өз алдынча өтө албай, алдына койгон максатына жетем деп, күндөп-түндөп аракеттенгендер экенин белгилейт.

- Биз текшерип жаткан учурда көпчүлүк адамдар эссесинде же мотивациялык катында өзүнүн артыкчылыктарын көрсөтө албаганын көп байкайбыз. Көпчүлүк окууга тапшырып жаткандар өз аргументтерин так жана конкреттүү баяндап берүүгө сынчыл ой жүгүртүү жетишпей калганын практика көрсөтүүдө. Биз тренингдерде дал ушул нерсеге жана академиялык кат жазууга үйрөтөбүз.

Көп учурда адамдар англис тилин абдан жакшы билишет, бирок баш-аягы жок эсселерди жазышы мүмкүн. Тактап айтканда, жалпы фразаларды, мурдатан колдонулуп, жедеп эскирген жана "штампка" айланган нерселерди жазышат. Анан өтпөй калса, "мен тилди жакшы билем, эссени деле жакшы жазгам, эмне болуп кетти?" деп түшүнбөй калышат.

"FLEX: Келечектеги лидерлерди алмашуу" программасы орто мектептин окуучуларына багытталган. АКШ өкмөтү каржылаган программанын алкагында Американын мектептеринде бир жыл окуп, америкалык үй-бүлөлөрдө жашоого мүмкүнчүлүк берет.

Программага орто мектептеринин 9, 10, 11-класстарынын окуучулары катыша алат. Тандоо катышуучунун лидерлик потенциалын жана алмашуу программага ийгиликтүү катыша аларын аныктоону мүмкүн кылган бир нече параметрлердин негизинде жүргүзүлөт.

Программадан өтүү үчүн жалгыз гана англис тилин билүү жетишсиз, ал үчүн балдардын ата-энелеринин моралдык жактан колдоосу жана балдардын ички сапаттары да каралат дейт FLEX программасынын Кыргызстандагы координатору Алия Суранова:

- Албетте көп ата-эне балдарын жалгыз алыска жиберүүдөн коркот, алар үчүн биз атайын түшүндүрүү иштерин жүргүзөбүз. Ал эми айрым ата-энелер башынан эле абдан колдоп, баласынын даярдыгына кичинесинен тарта аябай көңүл бурушат. Мисалы, Сузактан бир ата-эне кызын алыскы айылдардын биринен күнүгө өздөрү алып келип, аябай колдоо көрсөтүп жатышты. Орто жашаган үй-бүлө экен, кызына болгону англис-орус сөздүгүн сатып беришиптир. Ошону менен кыз өзү даярданып, үйүнөн күнү-түнү англис тилин окуп, жакшы өздөштүрүп калыптыр.

Биздин программанын аты эле айтып тургандай келечектеги лидерлерди алмашуу деп аталгандыктан бир нерсеге умтулган, АКШга барса да ошол жактан өзүн таштап жибербеген, ички сапаттары да күчтүү балдарды издейбиз. Биз жыл сайын 65ке жакын бала жөнөтөбүз. Ошонун баары англис тилин суудай билет дегенден алыспыз. Эң негизгиси ошол чоң дүйнөгө даяр болушу керек.

Мындай даярдоо курстарынан башка, өздөрү өз алдынча даярданып, тил үйрөнүп, изденип чет өлкөлөргө окуу жайларга өтүп, ал жакта окуп жаткан кыргызстандыктар да аз эмес. Алардын бири - Баатыр Алымкулов. Баатыр эки ай мурда Германиядагы Эрфурт шаарында Эрфурт университетинин алдындагы Коомдук саясат университетинен илимдин чебери даражасын алды. Ал бизге өз тажрыйбасы менен бөлүшүп, Германиядагы окуу системасы жана ал жакка кантип өтүү керектиги тууралуу айтып берди.